زان جنس مباحی که از آن سوی وجود است                               نی اباحتی گیج حشیشی مزاحی

روحی است مباحی که از آن روح چشیده ست                            کو روح قدیمی و کجا روح ریاحی

در پیش چنین فتنه و در دست چنین می                                     یا رب چه شود جان مسلمان صلاحی

زین باده کسی را جگر تشنه خنک شد                                        کو خون جگر ریخت در این ره به سفاحی

جاوید شود عمر بدین کاس صبوحی                                            ایمن شود از مرگ و ز افغان نیاحی

این صورت غیب است که سرخیش ز خون نیست                         اسپید ز نور است نه کافور رباحی

شمعی است برافروخته وز عرش گذشته                                   پروانه او سینه دل های فلاحی

سوزیده ز نورش حجب سبع سماوات                                          پران شده جان ها و روان ها ز نواحی

این حلقه مستان خرابات خراب است                                          دور از لب و دندان تو ای خواجه صاحی

شاباش زهی حال که از حال رهیدیت                                          شاباش زهی عیش صبوحی و صباحی

با خود ملک الموت بگوید هله واگرد                                             کاین جا نکند هیچ سلاح تو سلاحی

ما را خبری نی که خبر نیز چه باشد                                            خود مغفرت این باشد و آمرزش ماحی

از غیب شنو نعره مستان و خمش کن                                         یک غلغله پاک ز آواز صیاحی

ور نه بدو نان بنده دونان و خسان باش                                          می خور پی سه نان ز سنان زخم رماحی

فارس شده شمس الحق تبریز همیشه                                      بر شمس شموس و نکند شمس جماحی

متن شعر
سالك گفت : برايش چنين سرودم :
راز ميان قبول و اقرار و رد و انكار من
در مشترى ، و كوشش مسافر در شب تاريك است
چرا نمى گويى ، در حالى كه سر آن دو را واگذاشتم
من اسرار خود را به جان ها مى آموزانم
من از آتشى كه به نور پوشاندم سخن مى گويم
و با صاحب نور در آتش سخن گفتم
من آنم كه هستى را در ظلمت پديد آورد
اگر مى خواستيم قطعا نورانى مى شد
من آنم كه هستى را در سايه پديد آورد
مجموعه يى كه رنج و زيان اغيار بدان دست نمى يابد
اى كه با عصاى خود به سراشيب پشته مى زنى !
آفتاب و ماه و زمين سنگلاخ است
از چوبى كه بر سنگ حاكم است متعجب باش
و به زننده يى بنگر كه از پشت پرده ها مى زند
تو ظاهر شدى و بر احدى پوشيده نيست
مگر بر كسى كه آفريننده را نشناسد
من شرق و غرب را سوار بر شتر نجيب پيمودم
و شب و روز راندم تا به شما برسم
شما را نيافتم و خبر شما را نشنيدم
گوشى كه پشت ديوارها باشد، چگونه مى شنود؟
يا چگونه دريابم كسى را كه بى مانند است .
نسبت به تو جاهل گرديدم ، چون از حد خود گذشتم
تو خود را در حجابى پوشيده داشتى
تو چون رازى كه در انانيت روح خواننده پنهانى
تو يگانه يى هستى كه در تنگناى زمان نمى گنجى
تو از كائنات و جهات پاك هستى
سالك گفت : سپاس خدايى را كه چشم مرا به آنچه بر تو (موسى ) بخشيد روشن ساخت و اسرارى را كه بر تو پوشيده بود كشف كرد.
شرح متن
حضرت موسى براى امتحان مى گويد، تو شعرت را بخوان ، تا من اجازه ورود تو را به مرحله بعدى صادر كنم . پس از آن سالك شعرى قرائت كرد كه معناى آن به شرح زير است :
راز امتحان من آن است كه مردم (مشترى ) ببينند كه من چگونه واقعا و صادقانه تلاش كردم ، تا آنان به راه راست بيايند. اما چرا از زبان خود نمى گويى كه چه كرده اى ؟ من سر جسم و نفس را رها كردم و اينك اسرار را به جان و روح آنها مى آموزم . در اينجا كلمه آتش به معناى ذوق و شوق و عشق داشتن به خداست (مردم تشبيه به نور شده اند) بايد آن نور را به ميان مردم برد تا آنها به خداوند آشنا و علاقه مند شوند. صاحب نور خداست ، من از طريق شوق و عشق با او سخن گفتم و بعد مردم را به رستگارى راهنمون شدم ، اگر مى خواستم فردى را هدايت كنم قطعا او به خدا نزديك مى شد.
هر چند مردم در جهل و نادانى بودند (سايه ) اما من با تلاش خود آنان را به سوى هستى (خداپرستى ) سوق داده ام . تلاش من سبب شد كه در مجموع زيان كاران و ستم گران اجازه ورود به ميان مردم را نيابند، اى موسى تو با عصاى خود قادر به معجزه بودى و آفتاب و ماه و ستاره را در كف دست خود به مردم نشان مى دادى ، تو از رسالت خود و معجزاتى كه داشتى و بر همه عالم آشكار بود، تعجب نكن به فردى بنگر، كه در پشت پرده هاى حجاب دنيا بود، و راه هاى طولانى و سختى را طى كرد. اى موسى تو به رسالت رسيدى و اين براى همه آشكار بوده و بر كسى هم پوشيده نيست ، من دوران شما را درك نكرده و با حواس خود آن را نيافته ام ، اما با تلاش زياد خود تا اينجا آمده ام ، تا از پشت ديوارها و حجاب هاى عظيم تو را بيابم . تو صاحب مقام بزرگى هستى و از حال من خبر ندارى و نمى دانى كه چگونه فردى از عالم مادى مى تواند، با عالم معنا ارتباط برقرار كند؟ (كنايه از دشوارى كار است ) با اين همه من به حيرت و جهل خود در مقابل تو اعتراف مى كنم . اما بايد چيزهاى جديد را بشناسم ، تو فردى هستى كه در تنگناى زمان نمى گنجى و مى توانى مرا يارى نمايى .
متن كتاب :
(آسمان نهايى و نتيجه كه سر روحانيت ابراهيم (عليه السلام ) است )
به نام خداوند بخشنده مهربان
و درود خدا بر محمد صلى الله عليه و آله و سلم و خاندان و ياران او باد
سالك گفت : رسول توفيق و فرستاده و صاحب جليل ، آسمان خليل را به رويم گشود، سر روحانيت او را ديدم كه به دور بيت معمور در حلقه هايى از نور مى گردد. سلام و مرحبا گفت و در اكرام و احسان من مبالغه كرد. به او گفتم : اى بخشنده و طعام دهنده ! و اى كه پسرانش را به امن مكه فرامى خواند! (ابراهيم / 40-35) ، مرا به ماهيت امن مقام بلندت آگاه ساز. گفت : بر تو باد به : ((قسم به ستاره چون فرو شود و برآيد)) (نجم / 1) . به وى گفتم : بهره من از ذات تو كجاست ؟ گفت : در بخشيدن طعام تو. اى پسركم ! آيا نمى دانى كه اگر نيكى و بخشش نبود هستى پيدا نمى شد و اگر كرم نبود، حكمت پديد نمى آمد و اگر ايثار نبود، اسرار آشكار نمى شد.
سالك گفت : به ابراهيم (عليه السلام ) گفتم : مى خواهم به بيت المعمور و جايگاه مشهور درآيم . گفت : در ((كتاب مسطور و رق منشور)) (طور / 5-1) براى آن شروطى هست . گفتم :مرا از آن آگاه ساز تا بدان بنگرم .
سالك گفت : (ابراهيم (عليه السلام ) ) به كيوان غايت (فلك زحل ) نزد اهل ولايت - جز ولايت محمديه و مقامات صديقيه - فراخوانده شد، اين كيوان داراى گنجينه او و گيرنده ماليات اوست ، شتابان آمد و پوشيده در مقابلش ايستاد و به وى گفت : گنجينه نور را بگشاى و كتاب مسطور را براى من بياور.
سالك گفت : كيوان ، در آن لحظه ، رو به كتاب مسطور كرد و گفت : آن را به دست راست او بده مهر ختم آن را سفتم و سطور و اعلام آن را به دقت نگاه كردم و در آن ديدم : بسم الله الرحمن الرحيم ، لا اله الا الله ، محمد رسول الله . اين (بيت المعمور) خانه عشق ، مقصد صدق ، سرچشمه جمع و فرق و سر غرب و شرق است ، و آن بر هر دارنده مقامى حرام است ، مگر بر كسى كه به رفيق اعلى نزديك شود ((دنى )) و بر مقام اجلى ((فتدلى )) و ((فكان قاب قوسين اودانى )) (نجم / 10-8) به قدر دو كمان يا نزديكتر رسد كه مقام ستوده محمدى برگزيده است . ((پس وحى كرد به بنده اش ‍ آنچه وحى كرد)) (مقام محمدى ) : از حق دريافت كه : ((دل ، آنچه ديد، دروغ نگفت )) ، هر چه ديد از حقايق قرب در سير بود، ((بار ديگر ديد)) كه آدم ميان آب و گل شكل مى گرفت ((در سدره المنتهى )) جايى كه آغاز و انجام در آن گرد مى آيند و ازل و وقت و ابد در آن برابرند ((آنجا بهشت جايگاه )) و قرارگاه و اصلان و زنده است .
وقتى ذات را مشاهده كردند، بهشت صفات را از خلق پوشيدند، ((وقتى سدره را پوشيد، آنچه پوشيد)) از جانب اسرار و پاكى در بلندى ، ((چشم بر غير منحرف نشد و از حد تجاوز نكرد)) (نجم / 10-18) . چگونه منحرف شود به معدومى كه ديده نمى شود؛ كرسى در ميان قرار گرفت و علوى و سفلى ادامه يافت ؛ به ظهورش ، قديم پيدا شد و زمين به نور آن درخشيد، فرشتگان به يك گام و عارفان به دو گام غايب و شاهد تمسك جستند؛ در گفتن بر او سبقت نگرفتند و از بلندى استواء تا مركز ((نون )) به امر او عمل مى كردند.
سر وجودشان در مشاهده معبود از ميان رفت . هيبت ذات آنان را پوشيد و در درياى لذت ها فرو شدند. خداى پاك با تجلى خود، از رسوم صفات ، جز اشارات پنهان ، چيزى براى آنان باقى نگذاشت .
ارواح وارثان در مشاهده برابرند، آن گونه كه امروز هستند، فردا هم چنان خواهند بود، جز اينكه مشاهده آنان در سراى تركيب قطع شدنى و در مقامى غير از مقام ديگر است و مشاهده آنان در آخرت هميشگى است . انتقال ، شايسته ارواح و حشر و قيامت در خور اجسام است ، حشر و اجتماع اجسام ، از سراى تكليف تا سراى انفعال و گردآمدن ارواح از مقام جلال تا مقام جمال است تا آنجا كه گفتنى نيست و در آن انتقال روا نباشد. هر كس ‍ بدين مقام رسيد، دخول در بيت المعمور بر او حرام نيست . سلام بر آن كه بدين سخن آگاه است : ((اى مردم يثرب ! آن جا جاى درنگ نيست )) (احزاب / 13)